آنژیوگرافی قلب یا آنژیوگرافی عروق کرونر یک روش تشخیصی است که در آن با استفاده از یک لوله نازک به نام «کاتتر» و تزریق ماده رنگی (ماده حاجب)، رگ‌های تغذیه‌کننده قلب به‌طور دقیق در عکس‌برداری مخصوص دیده می‌شوند.

به زبان ساده، در آنژیوگرافی پزشک می‌خواهد ببیند آیا رگ‌های قلب شما تنگ، نیمه‌بسته یا کاملاً بسته شده‌اند یا نه. چون همین تنگی رگ‌ها است که می‌تواند باعث درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب، سکته قلبی و سایر مشکلات قلبی شود.

در حین آنژیوگرافی، تصاویر متحرک از رگ‌های قلب روی مونیتور نمایش داده می‌شود و متخصص قلب و عروق می‌تواند محل و شدت گرفتگی را به‌طور دقیق تشخیص دهد.

چرا پزشک آنژیوگرافی قلب را پیشنهاد می‌کند؟

معمولاً آنژیوگرافی زمانی پیشنهاد می‌شود که احتمال بیماری عروق کرونر (گرفتگی رگ‌های قلب) مطرح است. چند حالت شایع:

• درد یا فشار در قفسه سینه، مخصوصاً هنگام راه رفتن یا بالا رفتن از پله

• تنگی نفس غیرعادی، مخصوصاً با فعالیت

• تست‌های تشخیصی مثل نوار قلب، تست ورزش، اکو یا سی‌تی‌اسکن قلب، نشانه‌هایی از کاهش خون‌رسانی به قلب نشان داده‌اند

• سابقه سکته قلبی

• بیماری‌هایی مثل فشار خون بالا، دیابت، چربی خون و کلسترول خون بالا، اضافه وزن و سیگار که خطر گرفتگی رگ‌ها را بالا می‌برند

• دردهای مبهم قفسه سینه در افراد با سابقه خانوادگی بیماری قلبی

آنژیوگرافی کمک می‌کند پزشک تصمیم بگیرد:

• درمان فقط با دارو و تغییر سبک زندگی کافی است،

• یا نیاز به آنژیوپلاستی و بالون‌زدن و شاید استنت‌گذاری (فنر) وجود دارد،

• یا در برخی موارد، جراحی باز قلب (بای‌پس) لازم است.

آنژیوگرافی قلب چگونه انجام می‌شود؟

آنژیوگرافی در «اتاق کت‌لب» (Cath Lab) بیمارستان انجام می‌شود. جایی شبیه اتاق عمل، اما مخصوص تصویربرداری از قلب و رگ‌ها.

۱. بستری و آماده‌سازی

معمولاً چند ساعت قبل از آنژیو:

• بیمار در بخش بستری می‌شود.

• فشار خون، ضربان قلب و وضعیت کلی او بررسی می‌شود.

• اگر دارویی مصرف می‌کنید، پزشک و پرستار آن را بررسی می‌کنند؛ مخصوصاً داروهای رقیق‌کننده خون، داروی دیابت، یا داروهای حساسیت.

• معمولاً چند ساعت قبل از آنژیو نباید چیزی بخورید یا بنوشید (ناشتا بودن با نظر پزشک).

۲. ورود به اتاق آنژیوگرافی

• بیمار روی تخت مخصوص دراز می‌کشد.

• دستگاه‌هایی برای کنترل نبض، فشار خون و ریتم قلب به بدن وصل می‌شود.

• محل ورود کاتتر (معمولاً مچ دست یا کشاله ران) ضدعفونی و بی‌حس موضعی می‌شود.

۳. ورود کاتتر به رگ

• پزشک یک برش بسیار کوچک روی پوست ایجاد می‌کند و یک لوله بسیار نازک (شیت) وارد رگ می‌شود.

• سپس کاتتر از طریق این رگ به سمت قلب هدایت می‌شود.

• در طول کار، شما ممکن است کمی فشار یا حرکت حس کنید، اما به‌طور معمول نباید درد شدیدی داشته باشید.

۴. تزریق ماده حاجب و تصویربرداری

وقتی کاتتر در محل مناسب (نزدیک دهانه رگ‌های قلب) قرار گرفت:

• ماده حاجب از طریق کاتتر تزریق می‌شود.

• در همان لحظه، تصاویر و فیلم از رگ‌های قلب گرفته می‌شود.

• ممکن است هنگام تزریق ماده حاجب، احساس گرمی یا داغ شدن کوتاه‌مدت در بدن داشته باشید که طبیعی است و زود برطرف می‌شود.

۵. پایان کار و فشار روی محل کاتتر

بعد از ثبت تصاویر:

• کاتتر و شیت از رگ خارج می‌شود.

• روی محل ورود کاتتر، با دست یا وسیله مخصوص برای مدتی فشار داده می‌شود تا خونریزی متوقف شود.

• در آنژیوگرافی از مچ دست، معمولاً یک مچ‌بند مخصوص روی دست شما بسته می‌شود.

• در آنژیو از کشاله ران، ممکن است لازم باشد چند ساعت پا را صاف نگه دارید.

کل زمان حضور شما در اتاق آنژیوگرافی معمولاً بین ۲۰ تا ۴۵ دقیقه است؛ اما مدت بستری و آماده‌سازی قبل و استراحت بعد از آن می‌تواند چند ساعت بیشتر طول بکشد.

به طور کلی:

• هنگام تزریق بی‌حسی موضعی، کمی سوزش احساس می‌کنید.

• هنگام حرکت کاتتر داخل رگ، معمولا درد حس نمی‌شود، فقط شاید کمی احساس فشار یا حرکت داشته باشید.

• در صورت بروز هرگونه درد یا ناراحتی، بیمار می‌تواند به تیم پزشکی اطلاع دهد تا داروی لازم برای کاهش درد یا اضطراب داده شود.

بیشتر بیماران تجربه آنژیوگرافی را «قابل تحمل» توصیف می‌کنند و می‌گویند سخت‌تر از یک تزریق معمولی نبوده است.

قبل از آنژیوگرافی قلب چه کارهایی باید انجام دهیم؟

برای اینکه آنژیوگرافی با کمترین خطر و بهترین نتیجه انجام شود، رعایت چند نکته مهم است:

• اطلاع دقیق به پزشک درباره

  • همه داروهایی که مصرف می‌کنید (به‌خصوص داروهای رقیق‌کننده خون، دیابت، داروهای کلیوی)

  • سابقه حساسیت به دارو، ید، یا ماده حاجب

  • سابقه بیماری‌های کلیوی یا مشکلات خون‌ریزی

• انجام آزمایش‌های لازم (خون، کلیه، قند و …) طبق نظر پزشک

• ناشتا بودن طبق دستور (معمولاً ۴ تا ۶ ساعت قبل)

• همراه داشتن مدارک پزشکی قبلی مثل نوار قلب، اکو، تست ورزش و…

اگر بیماری‌هایی مثل فشار خون بالا، دیابت یا چربی خون دارید، بهتر است قبل از آنژیوگرافی، وضعیت این بیماری‌ها تا حد امکان کنترل شده باشد.

بعد از آنژیوگرافی قلب چه مراقبت‌هایی لازم است؟

پس از پایان آنژیوگرافی:

• مدتی در بخش ریکاوری یا بخش قلب تحت نظر می‌مانید.

• فشار خون، نبض و محل ورود کاتتر بررسی می‌شود.

• مایعات کافی (طبق نظر پزشک) به شما داده می‌شود تا ماده حاجب سریع‌تر از بدن دفع شود و کلیه‌ها محافظت شوند.

مراقبت‌های بعد از ترخیص

• بهتر است ۲۴ تا ۴۸ ساعت فعالیت سنگین نداشته باشید.

• محل ورود کاتتر را خشک و تمیز نگه دارید و از ضربه خوردن آن ناحیه جلوگیری کنید.

• اگر درد شدید، تورم، کبودی بزرگ، خونریزی، یا احساس داغی و قرمزی در محل داشتید، باید به پزشک اطلاع دهید.

• در صورت بروز علائمی مثل درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب شدید، سرگیجه یا تب بعد از آنژیوگرافی، مراجعه مجدد ضروری است.

عوارض احتمالی آنژیوگرافی قلب

آنژیوگرافی، یک روش نسبتاً ایمن و رایج در سراسر دنیاست. اما مانند هر روش پزشکی دیگر، ممکن است عوارضی هرچند نادر ایجاد شود. از جمله:

• خونریزی یا کبودی در محل ورود کاتتر

• حساسیت به ماده حاجب (بثورات پوستی، خارش، یا در موارد نادر واکنش شدید)

• آسیب موقت کلیه در افراد با بیماری کلیوی

• در موارد بسیار نادر، مشکلات جدی‌تر مثل لخته خون، نامنظمی شدید ضربان قلب یا سکته قلبی

برای کاهش خطر عوارض، آنژیوگرافی باید حتماً توسط متخصص قلب و عروق باتجربه و در مرکز مجهز انجام شود و وضعیت کلی بیمار قبل از آن با دقت بررسی شود.

تفاوت آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی (بالون و استنت)

گاهی این دو اصطلاح با هم اشتباه می‌شوند:

• آنژیوگرافی: روش «تشخیصی» است. یعنی فقط وضعیت رگ‌ها را نشان می‌دهد. در این مرحله فقط بررسی انجام می‌شود.

• آنژیوپلاستی: اگر در حین آنژیوگرافی مشخص شود رگ مهمی تنگ یا بسته است، پزشک ممکن است در همان جلسه، با بالون‌زدن و در بسیاری موارد گذاشتن استنت (فنر) رگ را باز کند. این کار «درمانی» است.

بنابراین ممکن است شما فقط آنژیوگرافی تشخیصی شوید و نیازی به آنژیوپلاستی نباشد؛ یا برعکس، پزشک تصمیم بگیرد همان‌جا علاوه بر تشخیص، کار درمانی هم برایتان انجام دهد.

چه کسانی باید حتماً با متخصص قلب مشورت کنند؟

اگر هر کدام از علائم زیر را دارید، بهتر است برای بررسی بیشتر، به متخصص قلب و عروق مراجعه کنید:

• درد یا فشار در قفسه سینه، به‌خصوص هنگام راه رفتن یا استرس

• تنگی نفس هنگام فعالیت یا حتی در استراحت

• تپش قلب مکرر، ضربان نامنظم یا احساس «جا افتادن» ضربان

• ورم پاها و مچ‌ها، خستگی زودرس و علائم نارسایی قلبی

• سابقه فشار خون بالا، دیابت، چربی و کلسترول خون بالا، سیگار

• سابقه سکته قلبی یا بیماری قلبی در افراد درجه یک خانواده

در بسیاری موارد، پزشک با معاینه، نوار قلب، اکو و تست‌های ساده می‌تواند تشخیص بدهد که آیا نیاز به آنژیوگرافی هست یا نه؛ پس آنژیوگرافی همیشه اولین قدم نیست، بلکه زمانی انجام می‌شود که واقعاً لازم باشد.

جمع‌بندی و معرفی دکتر شکوه مطیعیان

آنژیوگرافی قلب روشی دقیق و قابل اعتماد برای بررسی رگ‌های تغذیه‌کننده قلب است. در این روش با یک کاتتر نازک و تزریق ماده حاجب، تصاویر واضحی از عروق کرونر گرفته می‌شود و پزشک می‌تواند شدت و محل گرفتگی را تشخیص دهد. این کار به تصمیم‌گیری درباره نوع درمان کمک می‌کند؛ اینکه آیا دارو، تغییر سبک زندگی، آنژیوپلاستی یا در مواردی جراحی قلب لازم است.

اگر دچار درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب، فشار خون بالا، چربی و کلسترول خون بالا هستید یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی و سکته قلبی در خانواده دارید، بهتر است وضعیت قلب خود را جدی بگیرید و برای چکاپ قلب و مشاوره تخصصی اقدام کنید.

دکتر شکوه مطیعیان، متخصص قلب و عروق با تجربه در تشخیص و درمان بیماری‌های عروق کرونر، فشار خون بالا، نارسایی قلبی، تپش قلب و مشکلات مربوط به درد قفسه سینه، آماده است تا با استفاده از روش‌های به‌روز مانند اکو، تست ورزش و در صورت لزوم آنژیوگرافی قلب، وضعیت قلب شما را به‌طور کامل بررسی کند و بهترین برنامه درمانی را برایتان تنظیم نماید. مراجعه به موقع به متخصص قلب می‌تواند از بروز بسیاری از عوارض جدی مانند سکته قلبی جلوگیری کند.