آریتمی قلب یکی از بیماری‌های قلبی است که در آن قلب ضربان منظم و کافی ندارد. بی‌نظمی در ضربان قلب ممکن است خفیف یا شدید باشد. در قلب سلول‌هایی وجود دارند که سیگنال‌های الکتریکی تولید می‌کنند. این سیگنال‌ها از قلب عبور کرده و موجب انقباض عضله قلب توسط جریان الکتریسیته شده و ضربان قلب را ایجاد می‌کنند. وجود این فرایند برای فعالیت و زنده ماندن عضله قلب ضروری است. با مختل شدن این روند، ضربان قلب نامنظم می‌شود و عضله قلب ریتم طبیعی خود را از دست می‌دهد. شدت آریتمی به وضعیت قلب و میزان اختلال موجود بستگی دارد. آریتمی‌های کنترل‌نشده و مزمن می‌توانند عوارضی مانند ایست قلبی و مرگ به همراه داشته باشند. آریتمی انواع مختلفی دارد؛ برخی از آنها بی‌خطر هستند و مشکلی ایجاد نمی‌کنند، اما چند نوع خطرناک نیز وجود دارد که نیازمند پیگیری و درمان هستند. در صورت عدم درمان، این آریتمی‌ها می‌توانند باعث نارسایی قلب، سکته، ایست قلبی، غش و حتی مرگ بیمار شوند.

بررسی انواع بی‌ نظمی ضربان قلب

هر نوع تغییری که در ضربان عادی قلب اتفاق می افتد را آریتمی یا ضربان نامنظم می گویند. این تغییرات می تواند شامل تپش قلب در کرج یا ضربان قلب کند شود و حتی ممکن است این نوع بی نظمی ها همزمان با یکدیگر اتفاق بیفتد. به طور کلی ضربان نامنظم قلب می تواند شرایط جسمانی را به طور کامل تغییر دهد و افراد در این شرایط حالات نامساعد و نگران کننده ای را تجربه می کنند. اساساً آریتمی یا ضربان قلب نامنظم به چند دسته تقسیم می‌شود:

فیبریلاسیون دهلیزی

فیبریلاسیون دهلیزی شایع‌ترین نوع آریتمی است. در این حالت بیمار ممکن است احساس کند ضربان قلبش نامنظم یا سریع‌تر از حد معمول است.

فلوتر دهلیزی

فلوتر دهلیزی شبیه فیبریلاسیون دهلیزی است، اما علت مکث ضربان قلب و شیوه درمان آن کمی متفاوت است. در این نوع، ایمپالس‌های الکتریکی مدار کوچکتری در دهلیزها ایجاد می‌کنند و باعث می‌شوند دهلیزها خیلی سریع‌تر از حد طبیعی ضربان کنند، در حالی که بطن‌ها نمی‌توانند هم‌زمان با آن سرعت بتپند. در نتیجه، دهلیزها و بطن‌ها با ریتم‌های متفاوتی ضربان کرده و فشار بیشتری به قلب وارد می‌شود.

تاکی‌کاردی فوق بطنی

تاکی‌کاردی یا تندتپشی فوق بطنی (SVT) می‌تواند موجب افزایش ضربان قلب تا حدود ۱۴۰ تا ۲۵۰ ضربه در دقیقه شود. این حملات اغلب به طور خودبه‌خود رخ می‌دهند.

تاکی‌کاردی بطنی

در تاکی‌کاردی بطنی، ضربان قلب افزایش می‌یابد و در برخی موارد ممکن است به فیبریلاسیون بطنی منجر شود. این وضعیت خطرناک‌ترین نوع تپش قلب نامنظم به شمار می‌رود، زیرا می‌تواند مرگ‌بار باشد. بیشتر مبتلایان به تاکی‌کاردی بطنی سابقه بیماری قلبی دارند، اما در موارد نادر افراد سالم نیز ممکن است دچار آن شوند.

فیبریلاسیون بطنی

فیبریلاسیون بطنی زمانی رخ می‌دهد که سیگنال‌های الکتریکی قلب هم‌زمان در بخش‌های مختلف بطن ارسال شوند.این آریتمی یک وضعیت اورژانسی و بسیار مرگ‌بار است، زیرا مانع پمپاژ درست خون می‌شود. بیماران به سرعت هوشیاری خود را از دست می‌دهند و در صورت درمان نشدن ممکن است دچار ایست قلبی و مرگ شوند. درمان با احیای قلبی-ریوی (CPR) آغاز می‌شود.

بلوک قلبی

در بلوک قلبی، ضربان قلب کندتر از حد طبیعی است. این حالت گاهی بی‌خطر است، اما در صورت شدید بودن می‌تواند موجب سرگیجه یا غش شود.

سندرم سینوس بیمار

در این بیماری، گره سینوسی دهلیزی که مسئول ایجاد پالس‌های الکتریکی در قلب است، عملکرد درستی ندارد. حدود نیمی از بیماران به نوعی از آن به نام سندرم تاکی-برادی مبتلا هستند که در آن ضربان قلب ابتدا کند و سپس سریع می‌شود. برخی بیماران بدون علامت هستند، اما در صورت بروز علائم ممکن است دچار سرگیجه یا غش شوند.

علل ضربان قلب نامنظم چیست؟

به طور کلی ضربان نامنظم از جمله اختلالاتی است که می تواند نه تنها سلامت قلب بلکه سلامت سایر ارگان های حیاتی بدن را به خطر بیندازد.

زمانی که صحبت از علت آریتمی یا ضربان نامنظم قلب می‌شود متخصصانی همچون دکتر شکوه مطیعیان دلایل اصلی را به چند گروه طبقه بندی می کنند.

عوامل قلبی

انواع بیماری های عروق کرونر مانند تنگی یا انسداد عروق خونرسان می تواند از مهمترین دلایل آریتمی قلبی باشد.

زمانی که خون کافی برای عضلات قلب تامین نشود آریتمی اتفاق می افتد.

از طرفی نارسایی قلبی به معنی ضعف شدید در کارکرد قلب است که باعث افزایش فشار در اتاق های قلب شده و در نتیجه این تغییرات مخرب ضربان نامنظم قلب اتفاق می افتد.

اگر افراد به بیماری های دریچه ای مبتلا باشند ممکن است در جریان خون تاثیر گذاشته و به مرور زمان آریتمی قلبی اتفاق می افتد.

عوامل غیر بیماری

این دسته از موارد می توانند ضربان قلب را تحت تاثیر قرار داده و باعث بروز آریتمی می‌شود.

زمانی که پزشکان علت آریتمی را موارد غیر بیماری بدانند می توان با حذف عوامل موثر شرایط قلب را به حالت طبیعی بازگرداند‌.

برخی از افراد با مصرف کافئین و نیکوتین متوجه ضربان قلب نامنظم می‌شوند.

این مواد می توانند باعث تحریک قلب شده و احتمال بروز آریتمی را افزایش می دهند.

همین مسئله ممکن است با مصرف الکل نیز اتفاق بیفتد، البته برخی از انواع داروها می توانند با عوارضی همراه باشند که از شایع ترین آنها آریتمی قلبی می باشد.

عوامل هورمونی و متابولیکی

میزان متعادل هورمون ها نقش بسیار مهمی در سلامت و کارکرد قلب دارد. زمانی که بیماری های تیروئیدی اتفاق می افتد ممکن است بر اثر پرکار شدن تیروئید ضربان سریع قلب رخ دهد در حالی که ممکن است کم کاری تیروئید منجر به برادیکاردی شود. عدم تعادل الکترولیت ها که با کاهش یا افزایش سطح نرمال آن همراه است باعث می‌شود تا اختلالی در ضربان قلب اتفاق بیفتد. اگر میزان الکترولیت هایی مانند پتاسیم، کلسیم و منیزیم دچار تغییر شود بر عملکرد الکتریکی قلب نیز تاثیرگذار خواهد بود.

عوامل عصبی و روانی

از مهمترین موارد موثر بر آریتمی قلبی می توان به عوامل عصبی و روانی اشاره کرد، کسانی که برای مدت طولانی درگیر استرس و اضطراب هستند ممکن است آریتمی قلبی را تجربه کنند. پایدار بودن استرس و قرار گرفتن در شرایط استرس زا می تواند باعث تحریک سیستم عصبی سمپاتیک شود که با ضربان نامنظم قلب ارتباط مستقیم دارد. برخی از افراد بعد از ابتلا به اختلالات خواب و مشکلاتی مانند آپنه خواب تجربه ضربان نامنظم قلب را داشته اند.

وراثت

از عوامل دیگر و موثر بر ضربان قلب نامنظم باید به سابقه خانوادگی افراد اشاره کرد، در برخی از خانواده‌ ها بیماری های قلبی به صورت وراثتی به افراد منتقل می‌شود و ممکن است در نسل های بعد افراد متوجه آریتمی قلبی شوند.

فشار خون بالا

مبتلایان به فشار خون بالا ممکن است به مرور زمان متوجه ضربان نامنظم قلب شوند، افزایش فشار خون در دیواره شریان های خونی خطر ابتلا به بیماری های عروق کرونری را افزایش می دهد. از طرفی بالا رفتن فشار خون دیواره های بطن چپ قلب را سفت و ضخیم تر می کند و این مسئله باعث می‌شود تا تغییراتی در پالس های الکتریکی قلب اتفاق بیفتد. در نتیجه با بروز این دسته از تغییرات مخرب در قلب احتمالاً بیماران ضربان قلب نامنظم را تجربه می کنند و این مسئله منجر به نگرانی افراد می‌شود.

دیابت

یکی دیگر از دلایل مهم و موثر بر ضربان قلب نامنظم دیابت است، بالا رفتن میزان قند خون ممکن است ناشی از افزایش فشار خون باشد. با اختلالاتی که در منقبض شدن بافت قلب به وجود می آید ممکن است ضربان طبیعی قلب نیز تغییراتی داشته باشد و این بی نظمی شرایط بدن را به خطر می اندازد.

علائم بی نظمی ضربان قلب

تپش قلب نامنظم در بسیاری از موارد بدون نشانه یا علامت است. اما در صورت وجود، شایع‌ترین علائم آن شامل موارد زیر می‌شود:

• تپش قلب (احساس جا افتادن ضربان، لرزش غیرطبیعی یا تپش شدید و سریع)
• کند شدن ضربان قلب
• نامنظم بودن ضربان قلب
• احساس وقفه بین ضربان‌ها

برخی علائم که خطرناک‌تر محسوب می‌شوند عبارت‌اند از:

• اضطراب
• ضعف، سرگیجه یا احساس سبکی سر
• غش یا نزدیک شدن به حالت غش
• تعریق شدید
• تنگی نفس
• درد در قفسه سینه

آیا شما در معرض خطر ابتلا به تپش قلب نامنظم هستید؟

موارد خطرناک تپش قلب نامنظم بیشتر در افراد بالای ۶۰ سال دیده می‌شود، زیرا سالمندان بیشتر در معرض ابتلا به بیماری‌های قلبی و سایر مشکلات سلامتی قرار دارند که می‌تواند منجر به بروز آریتمی شود.

افراد مسن نسبت به عوارض جانبی داروها حساسیت بیشتری دارند و مصرف برخی داروها ممکن است موجب ایجاد تپش قلب نامنظم در آن‌ها شود.

با این حال، آریتمی تنها محدود به سالمندان نیست و می‌تواند در کودکان و نوجوانان نیز بروز کند.

یکی از انواع آریتمی‌های فوق بطنی در افراد جوان، علائم پاروکسیسمال است که با افزایش ناگهانی سرعت ضربان قلب همراه بوده و می‌تواند به طور ناگهانی آغاز و خاتمه یابد.

تاثیر افسردگی بر ضربان نامنظم قلب

یکی از مهمترین دلایلی که باعث می‌شود افراد به مرور زمان تجربه ضربان قلب نامنظم را داشته باشند افسردگی است.

پژوهش ها و تحقیقات نشان می دهد که ارتباط عمیق و پیچیده ای بین آریتمی و افسردگی وجود دارد.

کسانی که به افسردگی مبتلا هستند ممکن است در موارد مختلف و حتی ساده با استرس های بسیار شدید مواجه شوند و این مسئله مستقیماً باعث تغییر در سیستم الکتریکی قلب می‌شود.

به همین دلیل است که مبتلایان به افسردگی همواره تجربه ضربان قلب نامنظم را داشته اند.

همچنین زمانی که این افراد در شرایطی قرار می گیرند که احساس ناامنی و ترس از مرگ به سراغ آنها می آید ضربان نامنظم قلب اتفاق می افتد و ممکن است برای مدت طولانی پایدار باشد.

برخی افراد با وجود افسردگی ضربان نامنظم قلب را تجربه می کنند و ممکن است شرایط روانی بسیار سختی را تجربه کنند و این افراد با ترس از وقوع حملات قلبی دچار اضطراب بیشتری می‌شوند و این حالت پایدار می ماند.

به همین دلیل است که مبتلایان به افسردگی بعد از تجربه آریتمی قلبی شرایط بسیار سختی را تجربه می کنند و ممکن است حال نامساعد باعث برهم خوردن تعادل روانی آنها شده و شرایط سختی را برای خود و اطرافیان ایجاد می کنند.

ارتباط رژیم غذایی افراد با آریتمی قلبی

یکی از مهمترین مواردی که در مورد ضربان نامنظم قلب مطرح می‌شود سبک زندگی ناسالم افراد و تاثیر آن بر بروز چنین عوارض مخربی می‌باشد.

متخصصان بر این باورند که سوء تغذیه یا داشتن رژیم غذایی ناسالم باعث می‌شود تا افراد به مرور با آسیب ها و بیماری های قلبی مواجه شوند و ممکن است با علائمی مثل آریتمی قلبی دست و پنجه نرم کنند.

محققان و پژوهشگران بر این باورند که حتی اگر افراد بنا به دلایل مختلف به آریتمی قلبی مبتلا باشند می توانند با راهکارهای تغذیه ای این عارضه را تا حد قابل توجهی درمان کنند.

فراموش نکنید که اگر رژیم غذایی نامناسب باشد و مواد خوراکی ارزشمند و ضروری مصرف نشود احتمال بروز آریتمی قلبی افزایش پیدا می کند.

برخی از انواع مواد غذایی می توانند به عنوان محرک برای آریتمی قلبی باشند.

به طور معمول اگر از نمک زیاد استفاده می کنید افزایش فشار خون منجر به تشدید آریتمی می‌شود.

در کنار آن استفاده از قند و شکر بسیار زیاد سطح قند خون را افزایش داده و افزایش استرس اکسیداتیو خطر آریتمی را هم بیشتر می کند.

این مسئله در مورد قندهای ساده نیز صدق می کند و بهتر است که در صورت نیاز از قندهایی استفاده کنید که ساختار پیچیده و هضم کند‌تری دارند.

استفاده از چربی های اشباع و ترانس و استفاده از غذاهای سرخ شده و گوشت چرب باعث می‌شود تا میزان کلسترول خون بالاتر رفته و خطر بیماری های قلبی و البته آریتمی را هم افزایش می دهد.

برای جلوگیری از این عارضه یا درمان آریتمی از غذاهای غنی از پتاسیم استفاده کنید، همچنین می توانید با مصرف منیزیم، امگا ۳ غلات کامل و سبزیجات و میوه های تازه از شدت گرفتن آریتمی قلبی جلوگیری نمایید.

درمان بی نظمی ضربان قلب با درمان خانگی

بسیاری از انواع ضربان قلب نامنظم ناشی از بیماری‌های قلبی هستند، بنابراین حفظ سلامت قلب اهمیت زیادی دارد.

رعایت یک سبک زندگی سالم شامل داشتن فعالیت و تحرک بدنی، ترک سیگار، حفظ وزن مناسب و کنترل سطح کلسترول و فشار خون در محدوده سالم می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از آریتمی داشته باشد.

از سوی دیگر، تنش‌های روحی و عصبانیت شدید نیز می‌توانند موجب بروز تپش قلب نامنظم شوند.

کنترل استرس و فشارهای عصبی با روش‌هایی مانند یوگا، مدیتیشن، خلوت کردن در اوقات فراغت و استفاده از تکنیک‌های ریلکسیشن توصیه می‌شود.

حمایت اعضای خانواده، دوستان و نزدیکان می‌تواند در مدیریت بهتر استرس‌ها و فشارهای روانی مؤثر باشد.

سوالات متداول

چرا ضربان قلب نامنظم می‌شود؟

دلایل مختلفی می‌توانند باعث بروز آریتمی شوند، از جمله مشکلات الکتریکی قلب، بیماری‌های قلبی، استرس، مصرف برخی داروها و اختلالات الکترولیتی.

چگونه می‌توان آریتمی قلبی را تشخیص داد؟

آریتمی قلبی با انجام آزمایش‌هایی مانند نوار قلب (ECG)، هولتر مانیتورینگ، تست ورزش در کرج و اکوکاردیوگرافی قابل تشخیص است. این آزمایش‌ها پس از معاینه و بررسی اولیه توسط متخصص قلب تجویز می‌شوند.

آیا آریتمی قلبی خطرناک است؟

شدت خطر بستگی به نوع آریتمی دارد. برخی آریتمی‌ها خفیف بوده و قابل کنترل یا درمان هستند، اما انواع خطرناک آن نیاز به پیگیری مداوم و درمان تحت نظر متخصص دارند.